zaterdag 18 maart 2017

Hechting; de mens en z'n reptielenbrein

Vorige week schreef ik over het belang van hechting. Hechting als bouwsteen van ons bestaan. 
Het liet zien dat de impact van hechting een leven lang is. Het vormt je en bepaalt je manier van reageren.
Omdat het onze manier van ontwikkelen en reageren zo beïnvloed, wil ik er graag nog wat meer over uitleggen.

Allereerst wil ik je zeggen dat je niet hoeft te wanhopen als je bemerkt dat er in jouw hechting dingen niet goed gelopen zijn. Recent onderzoek heeft aangetoond dat er zelfs op volwassen leeftijd nog dingen te leren zijn!

Om de reacties van kinderen (en volwassenen) te kunnen begrijpen wil ik eerst wat uitleggen over de hersenen. Voor de beelddenkers onder ons doe ik er een plaatje bij ;)

De hersenen kun je globaal gezien door drieën delen; de grote hersenen, het limbisch systeem en het reptielenbrein. De grote hersenen ontwikkelen zich als laatste, dat is het deel waarmee we plannen kunnen maken, beslissingen tegen elkaar af kunnen wegen en dingen kunnen benoemen. Bij een optimale ontwikkeling functioneren deze hersenen al op de basisschoolleeftijd. Ze dan dan nog niet volgroeid, ze groeien verder tot in de volwassenheid. 

Bij pasgeboren baby’s en jongen kinderen is met name het reptielenbrein actief. Een belangrijk kenmerk van het reptielenbrein is dat men niet kan uitstellen. 
Denk maar aan een baby die iets nodig heeft; die zal blijven huilen totdat aan zijn behoefte voldaan is. Het heeft dus geen zin om baby’s te laten huilen. Hun stressniveau zal er alleen maar door toenemen. 
Het reptielenbrein is met name gericht op de sensomotoriek; alles dus wat te maken heeft met het voelen, horen, zien, ruiken. Bedenk maar wat de eerste behoeften van een baby zijn in contact; het kind wil voelen dat er iemand voor hem is. Het kind ruikt je, herkent je daaraan.

Het limbische systeem betreft de emotionele prikkelverwerking. Ook daarin komt het heugen en het vermogen om te leren tot uiting. We zien wat werkt en wat niet werkt, waardoor we in staat zijn om zaken te verbeteren.

Er kunnen talloze redenen zijn waarom hersengebieden zich niet goed ontwikkelen. Het kan een aangeboren afwijking betreffen, maar ook zeker een niet aangeboren afwijking. Hierbij kun je denken aan zuurstoftekort, maar ook bij alcohol of drugsgebruik tijdens een zwangerschap. Al die zaken hebben invloed op de ontwikkeling van de hersenen.

Zorg voor mensen met een ernstige hersenafwijking is vaak ook gericht op het reptielenbrein. Denk maar eens aan de snoezelkamers met zacht licht, kleuren, geuren en aangename plekken om te zitten of te liggen. Een snoezelkamer is eigenlijk een uitvergroting van het babyspeelgoed. Ik moet hierbij denken aan een stoffen kubus van de kinderen, met kleurtjes, belletje, knisperende geluidjes en een bijtring. Zie je het al voor je?

Maar ook volwassenen die door een ongeluk, hersenbloeding of door een gezwel in de hersenen veranderen in hun doen en laten. Dat heeft alles te maken met wel deel van de hersenen beschadigd is.

Wat voor veel mensen niet duidelijk is is de invloed van mishandeling en verwaarlozing op de hersenen van kleine kinderen. 
Verwaarlozing zorgt ervoor dat het reptielenbrein van het kind overprikkeld raakt. Als dat overprikkeld is zal het kind zijn emoties niet leren verwerken en zal het limbische systeem ook overwerkt raken. Gevolg is dat de grote hersenen zich niet kunnen ontwikkelen. 
Ik kan me je scepsis voorstellen, daarom wil ik het illusteren met een scan van de hersenen.
Op het linker plaatje zie je de hersenen van een gezonde 3 jarige. Op het rechterplaatje de hersenen van een verwaarloosde 3 jarige. Het verschil is stuitend!


Dat kinderen met een aangeboren afwijking niet reageren zoals de verwachting is soms lastig te volgen als buitenstaander, maar word wel geaccepteerd. 
Maar adoptie- of pleegkinderen die ogenschijnlijk zich goed ontwikkelen, daarvan verwacht men toch wel dat zij zich gedragen zoals leeftijd genoten…..

Het is mooi als ze dat kunnen, maar ik wil je wel vragen; houd het ontwikkelingsverhaal van de hersenen, het plaatje van de ct scan van de 3 jarigen eens voor ogen.

Het doet je misschien beseffen dat die driftige kleuter geen afkoeling nodig heeft, maar een paar armen om hem heen. Gewoon omdat zijn limbische systeem overprikkeld is en hij daardoor vanuit zijn reptielenbrein reageert. 

Het doet je misschien beseffen dat die boze 8 jarige die overal mee gooit en lelijke dingen zegt, ook vanuit haar reptielenbrein reageert. Totaal overprikkelt en daardoor niet in staat om vanuit haar mensenbrein te reageren.

Of de 6 jarige die overal alleen maar huilend op kan reageren; misschien is zijn brein nog niet zover ontwikkelt. Misschien heeft het nooit geleerd dat emoties oké zijn. Dat vraagt zoveel energie dat hij niet mee kan komen in de klas op het “gewenste”  niveau. 
Zolang een limbisch systeem overprikkelt is zal het kind waarschijnlijk moeite hebben met leren. Er zal dus eerst aandacht moeten zijn voor het kalmeren van het zoogdieren- en reptielenbrein voordat de grote hersenen tot hun maximale ontwikkeling kunnen komen.

Ik begrijp dat dit slechts een summiere uitleg is, maar voel je vooral vrij om te reageren!









1 opmerking: